Owady można znaleźć w prawie każdym środowisku na Ziemi. Od głębin oceanów po szczyty gór owady przystosowały się do przetrwania w wielu różnych środowiskach. Zrozumienie, gdzie żyją owady, ma kluczowe znaczenie dla ich ochrony i zarządzania, a także dla badania ich zachowania i ról ekologicznych. W tym artykule zbadamy niektóre z najczęstszych siedlisk owadów i adaptacje Zobacz te szkodniki, owady, insekty. zwalczanie kornikow drewna na belkach domu Sulejow Jeśli myślisz, że zimą będziesz mieszkał w domu bez nieproszonych gości, to się grubo mylisz. Oto lista intruzów, których przezimujesz! Sprawdź, czy znasz swoich „współlokatorów”.Owady żyjące w martwym drewnie WLIN W Polsce larwy żerują W dniu dzisiejszym uczniowie z Przedszkola SPSK we Wlewsku uczestniczyli w przyrodniczej lekcji pn. „Poszukiwacze leśnych skarbów”. ️‍♀️Tym razem Wszystkie mają dłutowaty dziób, bardzo silny i długi. Język jest zwykle kilkakrotnie dłuższy od dzioba, pokryty lepką substancją, w przedniej części zaopatrzony w zadziorki. Wszystkie te cechy języka pozwalają wyciągać owady z ich korytarzy, które drążą w drewnie. Charakterystyczną cechą tej rodziny jest seria długich, woskowych liści, które wychodzą na zewnątrz, tworząc w środku naczynie w kształcie miseczki. Wewnątrz woda zbiera i przyciąga owady i stworzenia żyjące w liściach i między nimi. Niektóre bromeliowate rosną na podłogach leśnych, podczas gdy inne przywiązują się do pni 🎓 Owady żyjące w zdrowych drzewach i krzewach są znane jako pierwotni najeźdźcy. Ci, którzy przebywają w stresującym i martwym drewnie, są najeźdźcami wtórnymi. Drugi najeźdźca może być po prostu uciążliwy, ale oba rodzaje nudnych drewna mogą niszczyć drewno. Zniszczenie drewna lub rośliny, w której znajdują się te owady, powstrzyma najbardziej szkodliwe przed Witam Kiedyś gdy kupiłem stary drewniany dom miałem potworny problem z kołatkowcami i spuszcelami, dla mniej wtajemniczonych to takie owady żyjące w drewnie, przy czym żyją tylko w drewnie o grubości powyżej 4-5 cm, bo z cieńczego by powypadały drążąć tunel o średnicy 5-6mm. Robaki w domu są zmorą wielu lokatorów. Sprzyjające warunki w pobliżu ludzi, ciepło i dostęp do pokarmu, sprawiają, że w niedługim czasie lawinowo rozprzestrzeniają się po wszystkich domach. Insekty domowe potrafią nie tylko wystraszyć i skutecznie uprzykrzyć życie, ale też przenieść groźne infekcje i zanieczyścić jedzenie. ekosystem leśny. ( ekologia lasu, ekosystem leśny ), najpotężniejszy i najbardziej złożony ekosystem lądowy, występujący pod różnymi postaciami, wchodzącymi w skład biomów leśnych zajmujących około 30% powierzchni lądów i stanowiących niezwykle istotną część biosfery. Biomasa (sucha masa) ekosystemów leśnych na kuli Sekwoja jest drzewem iglastym, które osiąga imponujące wielkości i może żyć nawet 3000 lat. W Polsce spotykana jest rzadko. Istnieją trzy gatunki sekwoi: Sequoia sempervirens, Sequoiadendron giganteum i Metasequoia glyptostroboides. Uprawa sekwoi wymaga odpowiednio dużo słońca i miejsca, a także wilgotnego i bogatego w próchnicę f5uMKfI. Cykl artykułów o pszczołachFundacja Ekoster i Wydawnictwo BioDar Załóż ogród przyjazny pszczołom Owady pszczołowate – poznaj je bliżej! Pszczele problemy! Pasożyty Hodowla dzikich pszczół w ogrodzie Ochrona gatunkowa pszczół (Kliknij, aby przejść do kolejnego artykułu, który chcesz czytać.) Pszczoła miodna Pszczoły miodnej (Apis mellifera) nie trzeba zbytnio przedstawiać – skutecznie zrobiła to bajka „Pszczółka Maja”. Wszyscy wiedzą, że pszczoły miodne mają matkę (zwaną często królową), że mieszkają w ulu, robią miód i że mogą użądlić. Rozwijając trochę temat warto przypomnieć, że matka, po zapłodnieniu, przebywa w ulu, gdzie jej praca związana jest ze składaniem jajeczek do specjalnie przygotowanych przez robotnice komórek. Matka może złożyć nawet ponad 2000 jajeczek dziennie! Pozostałe obowiązki przy zabezpieczeniu potomstwa przejmują robotnice. Z zapłodnionych jajeczek powstaną pszczoły robotnice, z niezapłodnionych samce – trutnie. Robotnice wykonują różne prace w ulu. Praca jest podzielona, i tak możemy wyróżnić: robotnice – opiekunki nowego potomstwa, robotnice – sprzątaczki, robotnice przenoszące pyłek i nektar, czy też zajmujące się budową plastrów, produkcją wosku, pilnowaniem wejścia i zbiorem pokarmu. Każda z robotnic ma do wykonania liczne prace, tylko trutnie nie mają żadnych obowiązków – poza tym jednym jakim jest zapłodnienie matki. Po zapłodnieniu samce giną, a te, którym nie udało się kopulować z matką, przed zimą są wyganiane z ula. Rodzina pszczela, zależnie od okresu roku, liczy od 20 tys. (koniec kwietnia/początek maja) do 60-70 tys. robotnic (w połowie lipca). Robotnice średnio żyją ok. 5 tygodni. Tylko te robotnice, które pojawią się na świecie jesienią, są w stanie przetrwać zimę. Przykład pasieki pszczelej liczącej kilkanaście uli z rodzinami pszczoły miodnej. Pszczoła miodna została udomowiona przez człowieka wiele wieków temu, stąd jest najlepiej poznanym gatunkiem i wypracowano już sposoby jej hodowli. Ul, aby zapewnić stabilność termiczną, zabezpieczony jest warstwą słomy, wełny mineralnej czy styropianu, umiejscowionych w ściankach zewnętrznych. Wewnątrz pszczelarze umieszczają w ramkach węzy – arkusze wosku z wytłoczonymi sześciokątami. W nich pszczoły budują komórki dla rozwijającego się potomstwa. Kilka razy w roku pszczelarz wyjmuje węzy z ula i umieszczając je w specjalnych wirówkach, odwirowuje, dzięki czemu może uzyskać miód i wosk. Cały ul jest odpowiednio zadaszony. U dołu znajduje się wylotka, czyli specjalny otwór, którym pszczoły mogą wlatywać i wylatywać z ula, a także umożliwiający cyrkulację powietrza. Lista roślin pokarmowych pszczół miodnych jest bardzo długa. Niemniej pszczoły te, jako owady o języczku średniej długości (ok. 6-7 mm) nie są w stanie pożywić się, a co za tym idzie – zapylić kwiatów o głębiej ukrytym nektarze (np. koniczyny czerwonej, wyki ozimej, itp.). 1. Robotnica pszczoły miodnej podczas lotu do kwiatów wierzby. Na ostatniej parze odnóży widoczny jest koszyczek wypełniony zabranym pyłkiem. 2. Pszczoła miodna w trakcie próby zebrania pyłku z kwiatu bobu. Tańczące z kwiatami Robotnice pszczoły miodnej zwane zwiadowczyniami, rozpoznają najbliższą ula okolicę, a gdy znajdą atrakcyjny pokarm, informują o tym (przez specyficzny „taniec”) pszczoły zbieraczki. Dzięki temu loty pszczół miodnych są ukierunkowane i umożliwiają zapylanie konkretnej rośliny. Pszczoły miodne cechują się dużą „wiernością kwiatową”, tzn., że gdy kwitnie lipa, robotnice pszczoły miodnej odwiedzają głównie jej kwiaty, dzięki czemu pyłek z jednych kwiatów jest roznoszony na inne w obrębie tego samego gatunku, a to skutkuje zapyleniem. Z takiego stanu rzeczy z pewnością „ucieszy się” lipa, gdyż jej kwiaty zostaną zapylone. Ucieszy się też pszczelarz, gdyż pozyskany w tym czasie przez niego miód będzie lipowy. Mniej „zachwycone” będą jednak wszystkie inne rośliny, które w tym czasie zostaną pominięte przez pszczołę miodną, a także inni działkowcy czy ogrodnicy, którzy na swoim terenie nie będą mieli roślin atrakcyjniejszych dla pszczół miodnych, i co najwyżej będą patrzeć zza płotu, jak robotnice zapylają lipy u sąsiada. Ponadto należy pamiętać, że pszczoły miodne potrafią latać na odległość nawet 4-5 kilometrów od ula, więc w przeszukiwaniu terenu potrafią zapuścić się naprawdę daleko. Trzmiele Innymi pszczołami, z nadrodziny pszczół Apoidea, są trzmiele (Bombus). Są one zazwyczaj większe i tęższe niż inne pszczoły. Pod pewnymi względami przypominają pszczołę miodną, a mianowicie – żyją w rodzinach, gdzie matka składa jaja, a robotnice pomagają w opiece nad potomstwem i wykonują niezbędne prace w ulu. W rodzinie są też samce, które – choć są dobrymi zapylaczami – poza zapłodnieniem matki nie wykonują żadnych prac w ulu (podobnie jak trutnie u pszczoły miodnej). Niemniej czas życia rodziny trzmieli jest krótszy, trwa jeden sezon – niektóre gatunki pojawiają sie na przełomie marca/kwietnia, inne dopiero w końcu kwietnia lub nawet w drugiej połowie maja i żyją do września/października. Jesienią rodziny wymierają, a tylko młode matki mogą przetrwać, aby w kolejnym roku dać początek życia nowej rodzinie. O co dokładnie chodzi? Wiosną z zimowli wychodzi młoda matka. Jest ona już zapłodniona (ma to miejsce poprzedniego roku). Poszukuje miejsca na gniazdo. Część gatunków (trzmiel ziemny – Bombus terrestris, kamiennik – B. lapidarius, ogrodowy – B. hortorum, rudoszary – B. sylvarum) zakłada gniazda w ziemi zajmując np. opuszczone nory gryzoni, inne (trzmiel drzewny – B. hypnorum) w drewnie, np. w starych dziuplach, w drewnianych budynkach, wiatach, stodołach, a jeszcze inne (trzmiel rudy – B. pascuorum, rudonogi – B. ruderarius, leśny – B. pratorum) w zaschniętych liściach, trawach (na podstawie książki Mieczysława Bilińskiego pt. „Sezonowy chów trzmieli”). kołnierzykowy (Bombus magnus) na chabrze łąkowym. 2. Trzmiel kamiennik (B. lapidarius) na głowience pospolitej. 3. Trzmiel ziemny (B. terrestris) wychodzący z gniazda ziemnego na trawniku. 4. Trzmiel ogrodowy (B. hortorum) podczas lotu do naparstnicy. Widoczna długa ssawka pozwala zaliczyć ten gatunek do pszczół długojęzyczkowych. Młoda matka przygotowuje wybrany materiał izolacyjny zgodnie ze swoimi preferencjami i z niego buduje osłonę zewnętrzną gniazda, a następnie wewnątrz tworzy z wosku pierwsze komórki. W specjalnie uformowanej z wosku „miseczce” gromadzi pokarm, który będzie jej potrzebny na czas pogorszenia pogody, a w przyległej komórce – składa kilka jaj. W tym czasie matka sama opiekuje się swoim potomstwem, ogrzewa je swoim ciałem, a z gniazda wylatuje tylko w razie konieczności uzupełnienia pokarmu. Po kilku dniach z jaj wylegają się larwy, które regularnie odżywiane rosną, kilka razy linieją, a następnie przędą kokon. Wewnątrz kokonu larwy przepoczwarzają się i wychodzą jako dorosłe trzmiele. Proces uformowania robotnicy trwa ok. 3 tygodnie. W tym czasie matka opiekuje się potomstwem, a w sprzyjających warunkach atmosferycznych i przy wystarczającej ilości pokarmu, buduje też kolejne miseczki – „kolebki”, w których składa następne jaja. W taki sposób gniazdo – tzw. plaster trzmieli – i cała rodzina powoli się rozrastają. Pierwsze robotnice, które wyjdą z komórek, przejmują obowiązki pracy w gnieździe włącznie ze zbiorem pyłku i nektaru z kwiatów. Gdy pokarm w rodzinie jest regularnie dostarczany a prace przy budowie gniazda i opieki nad potomstwem wykonują już głównie robotnice, matka ogranicza swoje obowiązki wyłącznie do składania jaj. Coraz więcej robotnic dojrzewa, coraz więcej jest „skrzydełek” do pracy, pokarm jest regularnie i w coraz większych ilościach dostarczany, więc rodzina staje się silniejsza, a wygryzające się robotnice są coraz większe. Jest to odpowiedni czas, aby rodzina wyprowadziła formy płciowe – czyli młode matki i samce. Moment ten różni się u poszczególnych gatunków, i przykładowo u trzmiela rudoszarego o silnej rodzinie można mówić, gdy w gnieździe będzie już od kilkunastu do kilkudziesięciu robotnic, u trzmieli leśnego lub rudego – kilkadziesiąt (40-70 osobników), natomiast w przypadku trzmiela ziemnego, gajowego czy kamiennika, gdy rodzina liczy ponad setkę robotnic (średnio ale zdarzają się rodziny liczące nawet do 700 osobników). Tylko średnio co piątej rodzinie trzmieli udaje się wyprowadzić formy płciowe, liczba młodych matek też jest różna zależnie od rodziny (najczęściej dla średnio licznych rodzin jest to ok. 20-30 szt.). Młode matki w trakcie pierwszych dni życia (średnio ok. 10 dni) odkładają w swoim ciele odpowiednie zapasy tłuszczu, które mają im pomóc przetrwać zimę. Po osiągnięciu zadowalającego stanu wylatują z gniazda na swój lot godowy. Samce, które już wcześniej opuściły gniazdo, tylko na to czekają. Dochodzi do kopulacji. Zapłodnione młode matki nie wracają już do swoich macierzystych gniazd, ale wyszukują sobie miejsce do zimowli – opuszczone nory, dziuple, suche liście, trawy, otwory w drewnie, przygotowane budki czy przeróżne inne miejsca – gdzie przetrwają zimę, aby w nowym roku rozpocząć cały proces zakładania rodziny od początku. U trzmiela ziemnego stara matka ginie pod koniec lata. Powoli wymierają też robotnice, choć przy dobrej pogodzie i odpowiedniej ilości pożytku, mogą jeszcze żyć nawet do końca października. Samce, które już wcześniej opuściły gniazdo, pożywiają się i nocują na kwiatach nawet do pierwszych mrozów. Z końcem ciepłej jesieni cała rodzina przestaje istnieć. Problemy trzmieli Znając cykl życia trzmieli widać, że aby rodziny mogły żyć i funkcjonować w kolejnym roku muszą być spełnione pewne warunki. Po pierwsze – rodzina musi być odpowiednio silna aby wychować młode matki. Po drugie – młode matki muszą przetrwać zimę, i w końcu po trzecie – młode matki muszą znaleźć dobre miejsce na gniazdo. Pierwszy z czynników zależny jest od warunków atmosferycznych i od odpowiedniej bazy pokarmowej. Brak pokarmu nawet tylko w ciągu 2 dni może spowodować to, że trzmiele wyrzucą swoje larwy i przerwą wychów. Nawet jeśli później pokarm znów będzie dostępny, dla trzmieli strata ta może być na tyle duża, że nie zdołają zbudować silnej rodziny i wyprowadzić pokolenia płciowego. Wobec powyższego, o ile na pogodę wpływu nie mamy, to jednak możemy zadbać o odpowiednie rośliny w najbliższej okolicy jak: krokusy, wierzby, borówki, wierzbówkę kiprzycę, jasnoty, szałwie, chabry, żmijowiec zwyczajny, żywokost lekarski, świerzbnice, jeżyny, osty, dąbrówkę rozłogową, mniszek, farbownik lekarski, koniczyny, pamiętając, że zwykle trzmiele nie latają dalej niż na odległość do 500 m od gniazd. Różne gatunki trzmieli świetnie zapylają większość drzew i krzewów owocowych (jabłonie, grusze, śliwy, czereśnie, wiśnie, truskawki, borówki, maliny, porzeczki), warzyw (cebule, ogórki, marchew, pomidory, fasole, bób) czy roślin rolniczych (wyka, koniczyna czerwona, lucerna, słonecznik). Pomoc w spełnieniu drugiego i trzeciego czynnika jest o tyle trudna, że nie wiadomo gdzie młode matki zimują i gdzie tworzą gniazdo. Niektóre trzmiele gnieżdżą się na powierzchni ziemi, inne – pod lub nad nią. Gniazda ziemne, które najczęściej wybierają, znajdują się średnio na głębokości kilkunastu-kilkudziesięciu centymetrów, stąd wszelkie poważne prace rolnicze i pielęgnacyjne na działce mogą je zniszczyć. Dlatego tak ważne jest, aby pozostawiać „dzikie” fragmenty ziemi, maliniaki z zeszłorocznymi liśćmi czy tzw. nieużytki. Nie tylko uzupełniają one bazę pokarmową (z uwagi na różnorodne kwitnące tam rośliny), ale mogą też być miejscem gniazdowania trzmieli. To, co dodatkowo każdy może zrobić w swoim ogrodzie, to przygotować odpowiedni ulik dla trzmieli. Nie ma gwarancji, że jakaś trzmiela matka wybierze to miejsce na budowę swojego gniazda, ale z pewnością suchy, osłonięty i dobrze usytuowany ulik może być kuszącą alternatywą dla gatunków, które gnieżdżą się na powierzchni ziemi lub nad ziemią (trzmiel drzewny, rudy, ogrodowy, leśny). Smuklikowate Niektóre gatunki z rodziny Smuklikowatych (Halictidae) żyją społecznie, a co ciekawe, niektóre, zależnie od potrzeby, mogą prowadzić społeczny, samotny lub gromadny tryb życia. Tryb gromadny charakteryzuje się wykorzystywaniem jednego otworu gniazdowego przez kilka samic pracujących niezależnie nad wybudowaniem swoich gniazd w korytarzach bocznych lub tworzeniem wzajemnie powiązanych gniazd. Rodzina może funkcjonować tak jak u trzmieli, czy pszczoły miodnej, co już było opisane wyżej. Pszczoły samotnice Największą liczbę gatunków z nadrodziny Apoidea reprezentują pszczoły samotnice. Nazywane są samotnicami, gdyż przeciwnie do pszczół społecznych (pszczoły miodnej i trzmieli), nie tworzą rodzin – każda samica sama składa jaja, sama zaopatruje potomstwo w pokarm i sama zabezpiecza gniazdo. Cykl życia pszczół samotnic opiszemy na przykładzie najbardziej popularnej murarki ogrodowej (Osmia rufa). Wiosną, zwykle w kwietniu, z zimowli pierwsze wychodzą samce, a dopiero po kilku-kilkunastu dniach samice. Średnio w populacji pszczół jest równy rozkład płci – po ok. 50% samic i samców. Samce oczekują w okolicy gniazda, aby – gdy tylko pojawią się samice – odbyć kopulację. Samica kopuluje z jednym samcem, po czym, zazwyczaj w ciągu kilku dni (u murarki ogrodowej jest to ok. 2-4 dni) gotowa jest do rozpoczęcia prac przy budowie gniazda. Samice murarek wyszukują otworów w pędach roślin lub w drewnie o średnicy ok. 7-8 mm. Loty na kwiaty wykonują nie tylko po to, aby się pożywić, ale by zgromadzić odpowiednią ilość pyłku i nektaru niezbędnego do wykarmienia potomstwa. Samica wykonuje średnio kilkadziesiąt lotów (ok. 40) by zaprowiantować jedną komórkę, a w czasie jednego lotu zbiera pokarm z ok. 30 kwiatów. Zaprowiantowanie jednej komórki trwa więc zazwyczaj 2 dni. Samce odwiedzają kwiaty tylko dla zaspokojenia swojego głodu i nie wykonują żadnych prac przy budowie gniazd. Nocują zazwyczaj na kwiatach w okolicy gniazd samiczek. 1. Murarka ogrodowa (Osmia rufa) w trakcie lotu do gniazda, z grudką ziemi. 2. Samica murarki budująca gniazdo w specjalnie przygotowanych gniazdach wielokrotnego użytku. Przegrody pomiędzy komórkami, podobnie jak zatyczki zamykające wejście, są zrobione z przyniesionej przez murarkę ziemi zlepionej śliną. 3. Samiec murarki wychodzący z kokonu. 4. Kopulacja murarek. Typowe gniazdo murarki ogrodowej jest liniowe, składa się średnio z 7-8 komórek. Samica zazwyczaj zakłada dwa takie gniazda w swoim życiu, choć przy dobrych warunkach atmosferycznych i bogatej bazie pokarmowej ilość ta może się zwiększyć. Murarki żyją średnio 4-6 tygodni. Uwzględniając jednak fakt, że wychodzenie z zimowli, a także stopniowe zamieranie na koniec sezonu, są rozciągnięte w czasie, można przyjąć, że okres ich aktywności wynosi ponad 2 miesiące. Termin lotów murarki – od kwietnia do początków czerwca, pokrywa się z terminem kwitnienia większości drzew i krzewów owocowych, dlatego murarka jest cennym zapylaczem pracującym w każdym sadzie. A co w gnieździe piszczy? Gdy samica złoży w komórce wystarczającą ilość pokarmu, składa w niej jajeczko, po czym ją zamurowuje. Po 2-3 dniach wylęga się larwa. Odżywiając się nagromadzonym pyłkiem rośnie, a gdy pochłonie zgromadzone dla niej zapasy – przędzie kokon, w którym się przepoczwarza. W początkach jesieni w kokonach znajdują się już ukształtowane, choć niezdolne jeszcze do życia poza kokonem, pszczoły. W tej postaci murarki przezimują, aby z wiosennym ociepleniem rozpocząć cały proces od początku. 1. Larwy murarki ogrodowej (Osmia rufa) odżywiające się nagromadzonym w komórkach pyłkiem, w różnym stadium rozwoju (najmłodsza z prawej strony). Zdjęcie zrobione w gniazdach firmy BioDar (ochrona patentowa). 2. Gniazdo murarki ogrodowej w trzcinie. Widoczne są ziemne przegrody oddzielające od siebie komórki z kokonami pszczół. 3. Gniazda miesiarki (Megachile); materiałem wykorzystanym do budowy komórek są w nich liście. 4 i 5. Przekrój przez gniazdo nożycówki pospolitej (Chelostoma florisomne) – na pierwszym zdjęciu kokony (fot. S. Flaga), na drugim – postać dorosła pszczoły widoczna po rozkrojeniu kokonu. Inne samotnice Poza murarkami jest wiele pszczół samotnic, jak miesiarki, makatki, wałczatki, nożycówki, lepiarki, samotki, pszczolinki, smukliki, spójnice, porobnice, kornutki, rożyce, zadrzechnie i inne. Niektóre z nich rozpoczynają loty wczesną wiosną, inne dopiero w lecie. Część pszczół wyprowadza jedno pokolenie w roku, jak murarka ogrodowa, inne dwa. Różne gatunki używają rozmaitych materiałów na gniazda (o czym pisano w pierwszym artykule) i preferują odmienne rośliny pokarmowe z wybranych rodzin. Choć wiele jest różnic między pszczołami, to jednak ich główny cel jest u wszystkich taki sam – dać życie nowemu pokoleniu, a żeby to zrobić, niezbędny jest pokarm, czyli odwiedzanie kwiatów. Nawet pasożyty pszczół, o których napiszemy w kolejnym artykule, są zapylaczami, choć w znacznie mniejszym stopniu (gdyż kwiaty odwiedzają tylko po to, by się samemu pożywić, a nie by zaprowiantować komórki). Podobieństwa i różnice Pszczoły wykonują dla nas ogromną pracę, a typowy człowiek dostrzega często tylko… żądło! Wiele ze wspomnianych gatunków ma żądło uwstecznione i nie jest agresywna co sprawia, że samotnice są, w stosunku do człowieka, łagodnymi owadami zapylającymi. Kolejną kwestią odróżniającą pszczoły społeczne (miodną, trzmiele i niektóre smuklikowate) od samotnic jest wyprowadzanie pokolenia płciowego. U pszczół społecznych może to uczynić tylko matka (choć niekiedy jaja niezapłodnione mogą składać także robotnice-trutówki, ale z nich rozwijają się wyłącznie samce), u samotnic – każda samica po zapłodnieniu może składać jaja i dać życie kolejnemu pokoleniu. Inną różnicą jest wspomniana już strategia zdobywania pokarmu. Pszczoły miodne są dość „wierne” wybranym kwiatom najatrakcyjniejszym dla nich w danym momencie i potrafią lecieć do nich nawet na odległość kilku kilometrów. Samotnice i trzmiele oblatują teren dużo bliższy (zazwyczaj do kilkuset metrów) i równomiernie we wszystkich kierunkach. Oczywiście wiele z tych pszczół ma swoje specyficzne upodobania, wynikające z ich budowy (długość języczka), ale każda pracuje na swój własny rachunek i nie dzieli się zdobytymi informacjami z innymi. Pszczoły miodne należą do pszczół o języczku średniej długości (ok. 6-7 mm), co umożliwia im zapylanie kwiatów ze średnio głęboko ukrytym nektarem. Kwiaty o nektarze ukrytym głębiej są już dla pszczoły miodnej niedostępne, za to świetnie poradzą sobie z nimi trzmiele i inne samotnice jak kornutki lub porobnice. Wiele też jest roślin nieatrakcyjnych dla pszczoły miodnej (są to przykładowo rośliny o płytko umieszczonych nektarnikach), które z kolei chętnie odwiedzane są przez samotki, lepiarki, czy pszczolinki, smukliki, obrostki, spójnice. Stąd różnorodność kwiatów i pszczół są jak dwie strony medalu – mogą istnieć, ale tylko jednocześnie. 1. Pszczolinka świerzbnicowa (Andrena hattorfiana) na świerzbnicy polnej (fot. S. Flaga) 2. Samica wałczatki dwuguzki (Heriades truncorum), jednej z mniejszych pszczół z rodziny miesiarkowatych (Megachilidae). 3. Samiec makatki zbójnicy (Anthidium manicatum), jednej z większych pszczół z rodziny miesiarkowatych (Megachilidae). 4. Żądłówka (Aculeata). Czy może być za dużo pszczół? Pszczoła miodna nie tylko jest najbardziej znana, ale też jest najczęściej hodowana. Z jej usług korzysta wielu sadowników i rolników wystawiając ule na swoich uprawach. Stosowanie pszczół poprawia, a niejednokrotnie w ogóle umożliwia, ich zapylanie. Ale… pojawiają się już doniesienia że nadmiar pszczoły miodnej może też być przyczyną wymierania rodzimych gatunków pszczół samotnic. Należy pamiętać, że pszczoła miodna potrafi być agresywna zwłaszcza broniąc swojej rodziny, do tego umie sobie przekazywać informacje dotyczące dostępności pokarmu. Znacznie uszczuplona w ostatnich latach powierzchnia tradycyjnych łąk, miedz i nieużytków sprawia, że ilość kwiatów, a co za tym idzie – baza pokarmowa pszczół – jest niewystarczająca. A pszczoły samotnice nie kontaktują się ze sobą, nie tworzą rodzin, nie umieją bronić wzajemnie swoich gniazd. Dlatego konkurując z wielkimi rodzinami pszczół miodnych – nie mają szans, i w przypadku nadmiaru pszczoły miodnej, zmuszone są ustąpić „pola”. Pożyteczne owady zapylające całe swoje życie ciągle pracują (przynajmniej samice). Czy jednak wszystkie pszczoły samotnice są tak pracowite jak opisana wyżej murarka ogorodowa? A co z zagrożeniami – czy pszczoły muszą się czegoś obawiać…? Czy mają naturalnych wrogów? Kim jest piękna, kolorowa i lśniąca żądłówka na zdjęciu 4 w powyższym kolażu – czy wymaga ona ochrony, czy też raczej to przed nią trzeba się bronić? Jeśli zechcesz poznać odpowiedzi na te pytania, zapraszamy do przeczytania kolejnego artykułu. Tekst i zdjęcia: Ryszard Flaga, Dorota Wszystkie teksty, rysunki, zdjęcia oraz informacje umieszczone na niniejszej stronie podlegają prawom autorskim. Wszelkie reprodukowanie, kopiowanie, dystrybucja, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie zawartości w wystąpieniach publicznych bez zezwolenia autorów jest zabronione. Osowate (Vespidae) to rodzina owadów z rzędu błonkówek, podrzędu stylikowców, która liczy dziś około 4000 gatunków. W Polsce żyją 62 gatunki z tej rodziny owadów. To obok pszczołowatych najlepiej rozpoznawalne z tej rodziny żyjące w naszym kraju mają charakterystyczne czarno-żółte ubarwienie. Plamy, pasy na głowie i tułowiu oraz odwłoku pozwalają dość łatwo odróżnić od siebie poszczególne gatunki. W tropikach ubarwienie bywa czerwone, fioletowe lub zielone. Wiele gatunków posiada żądło. Skrzydła są przeźroczyste, trwale ze sobą połączone haczykami (przednie i tylne). Mają żółtawe zabarwienie. Osobniki dorosłe mają gryzący aparat atlas z wykazem gatunków, przynależących do danej rodziny. Aby wyświetlić tylko polskie gatunki, użyj filtra Ukryj obce gatunki, który znajdziesz w panelu bocznym. Możesz także użyć innych ciekawych filtrów, dzięki którym wyświetlisz gatunki z określonego kontynentu, o określonym statusie zagrożenia wyginięciem lub w oparciu jeszcze o inne kryteria. Nasz atlas zawiera karty opisów gatunków wraz ze zdjęciami. Kliknij na nazwę gatunkową lub miniaturę zdjęcia, aby się dowiedzieć czegoś więcej na temat danego kolconoga PLOdynerus spinipesBolica kolconoga (Odynerus spinipes) to gatunek błonkówki z rodziny osowatych z podrodziny kopułek, podobny do bolicy rogatej. Ubarwienie ciała czarne, ze skromnym, żółtym rysunkiem w paski. Zatarczka czarna. Klecanka polna PLPolistes nimphaKlecanka polna (Polistes nimpha) to nasza najczęściej występująca klecanka, podobna do osy pospolitej, ale o nieco smuklejszej sylwetce. Zakłada otwarte gniazda w trawie. Jest podobna do osy właściwej, ma jednak od niej większą rdzaworożna, klecanka pospolita PLPolistes gallicusKlecanka rdzaworożna, klecanka pospolita (Polistes gallicus) to gatunek błonkówki z rodziny osowatych. Od trzeciego członu czułki żółtopomarańczowe. To główna cecha rozpoznawcza. Klecanka skandynawska PLPolistes biglumisKlecanka skandynawska (Polistes biglumis) to gatunek osy. Jest bardzo podobna do klecanki łodygowej. Ubarwienie dachowa PLParavespula germanicaOsa dachowa (Paravespula germanica) to błonkówka z rodziny osowatych, podobna do osy pospolitej, od której jest nieco większa. Osa dachowa ma na nadustku rysunek złożony z trzech czarnych pospolita PLVespula vulgarisTo przedstawiciel osowatych najlepiej rozpoznawalny i najczęściej występujący lokalnie w sąsiedztwie człowieka. Ze względu na swoje żądło, jest tępiony. Na całym ciele występują drobne rudawa PLVespula rufaOsa rudawa (Vespula rufa) to krajowa błonkówka z rodziny osowatych, podobna do osy pospolitej, od której różni się rysunkiem nadustka, skronie są żółte tylko w górnej części. Na odwłoku dwa przednie pierścienie są saksońska PLDolichovespula saxonicaOsa saksońska (Dolichovespula saxonica) to gatunek błonkówki z rodziny osowatych. Cechą gatunkową jest czarna plama na nadustku, która przypomina liść średnia PLDolichovespula mediaOsa średnia (Dolichovespula media) to gatunek błonkówki z rodziny osowatych. Królowa jest podobna do szerszenia. Tułów zwykle czarny. Odwłok robotnic ma wąskie żółte pasy. Wycięcie wewnętrznego brzegu oka jest europejski PLVespa crabroSzerszeń europejski (Vespa crabro) to największy przedstawiciel osowatych w Europie. Wyróżnia go rdzawa barwa na głowie i przedtułowiu. Jego jad nie jest groźniejszy od jadu pszczoły miodnej. Szerszeń ma duże oczy złożone, grube czułki i masywne gatunkioska maczugoroga (Celonites abbreviatus)kopułka czerwononóżka (Delta unguiculata)bolica stonkówka (Odynerus murarius)bolica budowniczka (Odynerus oviventris)bolica rogata (Odynerus reniformis)klecanka łodygowa (Polistes bischoffi)Występowanie i środowiskoWiększość gatunków żyje w życia i zachowanieNiektóre gatunki prowadzą samotniczy tryb życia (kopułki Eumeninae), inne są społeczne (osy właściwe Vespinae). W tym drugim przypadku w gnieździe występują królowe (jedna lub więcej), robotnice i samce. Co roku tworzy się nowa społeczność, którą zakłada zapłodniona samica po przezimowaniu. Jesienią wymierają wszystkie osobniki poza zapłodnionymi samicami. Owady te budują gniazda z masy papierowej. Są umieszczane w różnych szczelinach, dziuplach, a także pod ziemią. Kopułki zakładają gniazda na roślinach, murach i kamieniach i budują je przy wykorzystaniu gliny. Wiele gatunków siada na kwiatach i owocach. To łatwe w obserwacji owady, choć obserwacja bywa niebezpieczna dla zdrowia i i anatomiaBrak wychowywane są w specjalnych, osobnych komórkach gniazdowych. Po osiągnięciu odpowiednich rozmiarów zaklejają otwór wejściowy. Przeobrażenie jest zupełne. Z jaj zapłodnionych rozwijają się królowe i robotnice, z jaj niezapłodnionych - samce. Robotnice mają uwstecznione jajniki. Mogą jednak składać jaja. Z tych jaj rozwijają się tylko samce. Bywają gatunki, których samice przedostają się do gniazd innych gatunków. Larwy wówczas są wychowywane przez robotnice innego polują na inne owady, zwykle mniejsze. Często odżywiają się też sokami roślin i owocami. Larwy odżywiają się pokarmem zwierzęcym, który dostarczają im osobniki dorosłe. Ofiary są paraliżowane żądłem i dostarczane do gniazda. Osy przylatują też do słodyczy i napojów i zagrożeniaOwady te polują na komary i szkodniki upraw, są więc sprzymierzeńcami człowieka. Niestety są masowo tępione przez to, że posiadają żądła. Aż siedemnaście gatunków osowatych, w tym dwa os właściwych i 15 kopułek jest uznawanych za zagrożonych bywają bardzo groźne. Wiele ludzi jest uczulonych na jad tych owadów. Użądlenie nawet jednego owada w takim przypadku może skończyć się śmiercią. Cesarz Hirohito (1901-1989) jadał gotowane osy z ryżem. Do dziś w regionie, gdzie żył można kupić ciasteczka ryżowe z osami!Kalendarz przyrodyPoniższy kalendarz zawiera wszystkie gatunki, które nie znalazły się w opisie żadnego rodzaju. Każdy rodzaj zawiera niezależny kalendarz ●●● Bolica kolconoga: Okres lotu bolicy kolconogiej. ●●●●●●● Klecanka polna: Okres lotu klecanki polnej. ●●●●●●● Klecanka rdzaworożna, klecanka pospolita: Okres lotu klecanki rdzaworożnej (pospolitej). ●●●●●●● Osa dachowa: Okres lotu osy dachowej. ●●●●●●● Osa rudawa: Okres lotu osy rudawej. ●●●●● Osa średnia: Okres lotu osy średniej. ●●●●●●● Szerszeń europejski: Okres lotu tylko bieżące wydarzeniaGniazdo osGniazda os, w tym szerszeni, budowane są z delikatnego papieru. Ma białawy, szary lub żółtawy kolor. Osa produkuje ów papier z nadpróchniałego, przeżutego przez siebie drewna, mieszając go ze w Polsce można jeszcze odkryć nowe gatunki zwierząt?Można się spotkać z przekonaniem, że w świecie zwierząt w Polsce wszystko już zostało zbadane. Czy rzeczywiście?Jak szybko latają owady?Owady są jedynymi bezkręgowcami, które potrafią latać. Część owadów porusza się w powietrzu lotem spadochronowym, szybowcowym, pływnym lub stojącym. Rozpiętość prędkości i różnych gatunków jest znaczna i może być zaskakująco duża.© 2014-11-21, RODZ-231 Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu. Korniki w domu – szkodniki drewna w domu Czy mamy korniki w domu? Pojawiające się skrobanie w drewnie czy też otwory w drewnie więźby dachowej lub innych elementach drewna konstrukcyjnego prawie zawsze rodzą przypuszczenie że mamy korniki w domu. Obawy spowodowane obecnością korników w drewnie w domu i zauważaniem że mamy zniszczone drewno, że „drewno nam się sypie” słusznie budzi obawy o kondycję drewna w następnych latach. Obawy są tym większe gdy właściciele domów, obiektów zauważą larwy w drewnie i drążone w drewnie korytarze lub gdy pojawi się kornik owad czyli dorosłą postać szkodnika. W wyniku internetowych poszukiwać często znajdują informacje na temat gazowania korników w domu jako najbardziej zalecanej metody na zwalczanie korników w domu w drewnie. Często Klienci zastanawiają się czy mają korniki w domu i czy przeprowadzić gazowanie korników w domu, przyjęło się bowiem, że robaki w drewnie więźby dachowej określa się jako korniki. W trakcie przeprowadzanych analiz na miejscu w domu oraz w trakcie konsultacji telefonicznych zawsze wyjaśniamy, że korniki żerują na drzewach żywych (głównie w lasach), a nie w drewnie obrobionym, takim jak więźba dachowa oraz że żerujące korniki w domu, to tak naprawdę Szkodniki drewna w domu inaczej Drewnojady lub Techniczne szkodniki drewna. Jakie są najczęściej spotykane szkodniki drewna w domu? Występowanie szkodników drewna w domu to w dzisiejszych czasach sytuacja bardzo powszechna. Typowe objawy obecności szkodników drewna w domu w postaci otworów w drewnie, wysypującej się mączki, chrobotania, pojawiania się larw czy osobników dorosłych potwierdzają konieczność podjęcia działań w celu ich likwidacji. Istnieje wiele gatunków szkodników drewna w domu w drewnie natomiast najczęściej spotykane to spuszczel pospolity i kołatek domowy. Szkodniki drewna w domu – jaki jest najgroźniejszy szkodnik drewna w domu? Spuszczel pospolity często określany jako spuszczel domowy to najgroźniejszy i najczęściej spotykany w naszych domach szkodnik drewna. Spuszczel głównie rozmnaża się w miesiącach ciepłych ale w domach w których ma sprzyjające warunku rozmnażanie i żerowanie trwa cały rok. Dorosły spuszczel owad jest chrząszczem czarnym, ciemnobrunatnym lub brunatnobrązowym dorastającym do 25mm. Dorosłe spuszczele żyją ok 2-4 tygodni a ich rola życiowa zasadniczo ogranicza się do przedłużenia gatunku czyli rozmnażania się i składania jaj. Samica spuszczela potrafi złożyć od 150 do nawet 500 jaj. Spuszczel larwa żyje w drewnie zazwyczaj 1-2 lata żywiąc się drewnem - niszczy drewno. Spuszczel larwa z kolei ma charakterystyczny słojowaty kształt i dorasta do 30mm długości. Spuszczele jako szkodniki drewna w domu wybierają do żerowania suche drewno iglaste ale co do zasady atakują każdy gatunek drewna. Te szkodniki drewna w domu żerują zarówno na drewnie świeżym, mającym do 15-20 lat – które preferują, jak i drewnie starym – spotykamy przypadki żerowania spuszczela w drewnie ponad 300-letnim. Spuszczele szkodniki drewna w domu żerują zarówno w drewnie konstrukcyjnym więźby dachowej jak i odeskowaniu. Zdarza się spotkać spuszczele w drzwiach, futrynach drzwi i ramach okiennych. Te najczęściej spotykane szkodniki drewna w domu żerują także w słupach podporowych, legarach i schodach, a na zewnątrz domy możemy je spotkać w tarasach, altanach, wiatach, ogrodzeniach czy garażach. Spuszczele jako szkodniki drewna w domu potrafią doprowadzić drewno do kompletnej degradacji i zniszczenia. Stwierdzono przypadki w których w ciągu mniej niż 10 lat konstrukcje drewniane zostały doprowadzone przez spuszczela do takiego stanu że były narażone na zawalenie się. Szkodniki drewna w domu – jakie szkodniki drewna w domu zasiedlają drewno zawilgocone? Kołatek domowy to jeden z najgroźniejszych i najczęściej spotykanych szkodników drewna w domu. Wyróżniając go cechą jest to że chętnie zasiedla drewno lekko zawilgocone. Kołatek rozmnaża się w głownie w miesiącach ciepłych, ale w odpowiednich dla niego warunkach rozmnaża się i żeruje cały rok. Dorosły kołatek domowy owad jest chrząszczem brunatnym lub brązowym dorastającym do 5mm długości. Dorosłe kołatki żyją zazwyczaj 14-30 dni. Samica kołatka składa zazwyczaj do 60 jaj. Kołatek larwa żyje w drewnie zazwyczaj 1-3 lata. Kołatek larwa ma biało-kremową barwę, walcowate ciało i osiąga do 4mm długości. Kołatki jako szkodniki drewna w domu wybierają do żerowania drewno liściaste, chętnie lekko zawilgocone. Można jednak spotkać żerowiska kołatka domowego także w suchym drewnie iglastym. Kołatki szkodniki drewna w domu atakują głównie drewno starsze, ale można spotkać kołatka w drewnie w różnym wieku. Kołatki szkodniki drewna w domu zasiedlają elementy więźby dachowej, odeskowanie, belki stropowe, schody, meble i przedmioty drewniane. Kołatki szkodniki drewna w domu drewnianym atakują ściany drewniane i drewno konstrukcyjne, drewniane tarasy, balkony, słupy podporowe i altany, a także drewno opałowe. Kołatki szkodniki drewna w domu potrafią doprowadzić do zupełnego zniszczenia drewna. Szkodniki drewna w domu – jak zwalczyć szkodniki drewna w domu? Szkodniki drewna w domu zwalczać można kilkoma metodami ale najczęściej stosowane to fumigacja inaczej gazowanie domu oraz zastosowanie preparatów. Szkodniki drewna w domu lub obiekcie zwalcza się przy pomocy fumigacji głównie w przypadku obiektów o dużych kubaturach (kościoły, hotele, pałace, itp.) lub domów w których drewno nie jest całkowicie dostępne, gdyż jest zabudowane, pokryte powłokami lub z uwagi na bardzo silne porażenie drewna przez szkodniki drewna w domu. Proces fumigacji wymaga opuszczenia domu przez mieszkańców na cały czas trwania zabiegu i przygotowania domu do zabiegu. Zwalczanie szkodników drewna w domu metodą fumigacji trwa zazwyczaj 8-12 dni i obejmuje uszczelnienie, zagazowanie, oznaczenie domu, opcjonalnie kontrolne pomiary stężenia gazu i odgazowania a następnie odwietrzenie kontrolne pomiary końcowe stężenia gazu i ozonowanie. Szkodniki drewna w domu lub obiekcie zwalcza się przez zastosowanie preparatów przede wszystkim wtedy gdy mamy pełny dostęp do drewna. Szkodniki drewna w domu - impregnacja drewna Proces zastosowania preparatów zazwyczaj nie wymaga opuszczenia domu przez mieszkańców na czas trwania zabiegu. Zwalczanie szkodników drewna w domu przez zastosowanie trwa zazwyczaj 1-3 dla domów i obejmuje przygotowanie drewna do zabiegu, w tym zeszlifowanie warstw zniszczonych przez szkodniki drewna w domu oraz aplikację preparatu metodą natryskową i przez nastrzykiwanie. Korniki - najczęściej zadawane pytania Czy korniki i szkodniki drewna to tożsame pojęcia? Korniki i szkodniki drewna nie są tożsamymi pojęciami. Kornik co do zasady żeruje w drzewie w przyrodzie zaś szkodniki drewna żerują w drewnie obrobionym w domu. Korniki i szkodniki drewna różnią się wielkością, barwą, kształtem. Czy korniki gryzą ludzi? Co do zasady korniki (szkodniki drewna) w domu nie gryzą ludzi, niechlubnym wyjątkiem jest tu kłopotek czarny który potrafi uszczypnąć człowiek ale jest rzadko spotkanym kornikiem (szkodnikiem drewna). Czy korniki latają? Korniki (szkodniki drewna) w dorosłej postaci są chrząszczami które latają. Są to nieodległe loty wykonywane głównie w ramach zasiedlonego już domu. Korniki (szkodniki drewna) w domu odbywają loty głównie w miesiącach ciepłych. Korniki (szkodniki drewna) w domu latają w okresie około 1-2 tygodni kiedy to osiągają postać dorosłego chrząszcza. Po czym poznać że mamy korniki w domu? Korniki (szkodniki drewna) w domu poznajemy po objawach takich jak otwory, wysypująca się mączka drzewna oraz zniszczenia drewna (np. wydrążone kanały czy luźne elementy drewniane które łatwo się odrywają czy też usypują). Dodatkowo korniki (szkodniki drewna) w domu poznajemy po tym, że słyszymy skrobanie w drewnie oraz natrafiamy na larwy czy też dorosłe chrząszcze. Korniki w drewnie - jakie ślady zostawiają? Korniki (szkodniki drewna) w drewnie zostawiają charakterystyczne otwory wylotowe, które w zależności od gatunku szkodnika potrafią się znacząco się różnić. Korniki w drzewie mogą zostawiać małe okrągłe otwory jak główka szpilki bądź otwory jajowate, duże nawet 1,5 cm długości bądź otwory do 5 mm równe okrągłe jak ślady po wiertle. Korniki w drzewie robią korytarze, na różnej głębokości i różnej szerokości oraz degradują drewna zamieniając je w mączkę drzewną. Jak usunąć korniki z domu? Na pytanie jak usunąć korniki (szkodniki drewna) w domu nie ma prostej odpowiedzi. Generalnie najwszechstronniejszą i najskuteczniejszą metodą na to jak usunąć korniki z domu jest fumigacja domu, a oprócz fumigacji stosuje się również preparaty oraz znacznie rzadziej mikrofale (to głównie do mebli w domu). Usunięcie korników z domu poprzedzone musi być analizą domu pod kątem weryfikacji porażenia, dostępności drewna, kubatury, kształtu itd. Jaki jest najlepszy preparat na korniki w domu? Korniki (szkodniki drewna) najlepiej zwalczać preparatami takimi jak xilix gel, które głęboko wnikają w drewno, są preparatami specjalistycznymi o jednorodnym przeznaczeniu. Kornik robak - jak wygląda? Kornik (szkodnik drewna) w zależności od gatunku różni się wielkością, kształtem, barwą. Najpopularniejszy kornik (szkodnik drewna) to spuszczel pospolity, który jako larwa jest biało-kremowy i dorasta do 3 cm, a jak dorosły chrząszcz jest brunatny, czarny lub brązowy i dorasta do 2,5-3 cm. Czy korniki potrafią przegryźć karton gips lub coś twardszego? Tak, korniki (szkodniki drewna) potrafią przegryźć płytę k-g. Korniki (szkodniki drewna) potrafią przegryźć także twardsze materiały np. metalowa puszkę tak jak to robi trzpiennik olbrzymi. Bielik (Haliaeetus albicilla) Największy gniazdujący u nas ptak drapieżny, z rzędu szponiastych. W Polsce podlegający ochronie całkowitej. Ogromna rozpiętość deskowatych skrzydeł o palczasto rozwidlonych lotkach, szczególnie dobrze widoczna w locie i kontrastowo biały ogon. Żyje nad dużymi, okolonymi lasem jeziorami i rzekami. Wiosną wydaje radosne okrzyki, przypominające głos dzięcioła czarnego. Błotniak łąkowy (Circus pygargus) Ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), najmniejszy spośród błotniaków. Długimi, wąskimi skrzydłami i zwinnym, eleganckim lotem bardziej przypomina mewę lub rybitwę, niż ptaka drapieżnego. W Polsce gniazduje około 400 par, głównie w dolinach dużych rzek nizinnych i na wybrzeżu. Często spotykany w uprawach zbóż na kośnych łąkach, gdzie pada ofiarą prac rolniczych i drapieżników. W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Błotniak stawowy (Circus aeruginosus) Ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), o charakterystycznym umaszczeniu. U samca w locie widoczny kontrast między brązowym grzbietem i pokrywami oraz czarnymi końcami skrzydeł a jasnoszarymi lotkami, głową i ogonem. Największy spośród błotniaków, nieco mniejszy od myszołowa. Podczas lotu, podobnie jak inne błotniaki, trzyma skrzydła uniesione ku górze, na kształt litery „V”. Bocian biały (Ciconia ciconia) Bocian biały to jeden z najbardziej charakterystycznych ptaków naszego regionu. Nie zdajemy sobie jednak sprawy, że jest typowym mieszkańcem otwartego krajobrazu rolniczego (w przeciwieństwie do swojego bliskiego kuzyna – bociana czarnego – mieszkańca lasów i pierwotnej puszczy). Wraz z pojawieniem się społeczności rolniczych i powiększaniem się typowego krajobrazu rolniczego (dawnego rolnictwa ekspensywnego) liczebność tego ptaka wyraźnie wzrosła. Jego obecność... Czapla siwa (Ardea cinerea) Największa i najpospolitsza czapla w Europie. Cechy charakterystyczne sylwetki w locie – wygięte łukowato skrzydła i esowato zgięta szyja. Występuje pospolicie na terenach obfitujących w zbiorniki wodne, w których odżywia się głównie rybami. Gniazduje w koloniach, często wspólnie z kormoranami. Podlega ochronie częściowej. Dudek (Upupa epos) Ptak o niepowtarzalnym i specyficznym wyglądzie, łatwo zauważalny w locie, na ziemi trudny do odkrycia. Pióra o charakterystycznym czarno- białych piórach na skrzydłach i ogonie. Na głowie czub z długich, szerokich, jasnych, pomarańczowo brązowych piór z czarnymi końcami, rozkładany wachlarzowato podczas lądowania oraz gdy ptak jest podekscytowany. W locie dzięki powolnym, falistym ruchom skrzydeł wygląda jak duży motyl. W Polsce gatunek podlegający ochronie całkowitej. Dzięcioł duży (Dendrocopos major) Najczęściej spotykany polski dzięcioł. Zasiedla lasy wszystkich typów, najchętniej lasy iglaste. Pokarm urozmaicony: owady żyjące w drewnie, nasiona, orzechy. Wykuwa dziuple, najchętniej w miękkim drewnie. Dzierlatka (Galerida cristata) Niewielki szary ptak z rodziny skowronkowatych (Alaudidae), z charakterystycznym, sterczącym czubkiem na głowie. Często imituje głosy innych ptaków, nawołuje melodyjnie swymi fletowymi gwizdami. W razie niebezpieczeństwa często ucieka pieszo. W Polsce objęta ścisłą ochroną gatunkową. Głuszec (Tetrao urogallus) Największy z europejskich ptaków grzebiących, zasiedlający duże kompleksy naturalnych borów i lasów liściastych. Tokujące samce wykonują pieśni godowe, podczas których chwilowo głuchną. Gatunek zagrożony wyginięciem, zachował się w pojedynczych, izolowanych populacjach na peryferiach kraju. Jarząbek (Tetrastes bonasia) Ptak z rzędu grzebiących, nieco większy od kuropatwy. Ciało upstrzone białymi, szarymi i brązowymi plamami, na szarym ogonie charakterystyczny biało-czarny pas. Żyje skrycie w lasach o bogatym podszycie na południu i północnym-wschodzie Polski. Jarząbki są monogamiczne. Gatunek łowny, coraz rzadszy. Jastrząb (Accipiter gentilis) Ptak drapieżny o krótkich i szerokich skrzydłach oraz długim, zaokrąglonym ogonie z 4-5 poprzecznymi pręgami na końcu. Występuje w lasach całego kraju. Wszechstronny drapieżnik polujący na małe ptaki i ssaki, w tym chętnie na gatunki hodowane przez człowieka. Jerzyk (Apus apus) Owadożerny ptak z rodziny jerzykowatych (Apodidae) podobny do jaskółki, z jednolicie ciemnym upierzeniem i jasnym podgardlem. Większą część życia spędza w powietrzu, gdzie pije, odżywia się, kopuluje i zbiera materiał na gniazdo. W Polsce średnio liczny ptak lęgowy podlegający ochronie całkowitej. Kaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos) Jedne z największych kaczek właściwych występujących w Polsce. Charakterystycznie ubarwione w szacie godowej samce są nie do pomylenia z innymi gatunkami. Ptak bardzo pospolicie spotykany na terenie całego kraju. Powszechnie zasiedla miasta i doskonale adaptuje się do nowych warunków. Kania czarna (Milvus migrans) Duży ptak drapieżny o charakterystycznej sylwetce – skrzydła w kształcie litery M, ogon długi, mniej wcięty niż u kani rudej. Zasiedla tereny leśne w pobliżu wód. Żywi się głównie martwymi i chorymi rybami. Stosunkowo liczny na polskim niżu. Kania ruda (Milvus milvus) Duży ptak drapieżny o charakterystycznej sylwetce – skrzydła w kształcie litery M, długi i głęboko wcięty ogon. Zasiedla tereny z lasami urozmaiconymi zbiornikami wodnymi i łąkami. Żywi się drobnymi zwierzętami i padliną. W ostatnich latach notowany coraz częściej, głównie w zachodniej i północnej Polsce. Kawka (Corvus monedula) Najmniejszy z naszych krukowatych, ubarwiony czarno, z charakterystyczną szarą czapeczką, czarną twarzą i białymi tęczówkami. Licznie zasiedla osiedla ludzkie, zimą tworzy wspólnie z gawronami duże stada nocujące w miastach. Od lat 80. liczebność kawek spada. Kobuz (Falco subbuteo) Niewielki ptak drapieżny z rodziny sokołowatych (Falconidae), silny, szybko latający. Zwinnie łowi w locie duże owady, jaskółki czy jeżyki. Charakterystyczną cechą jest oskubywanie upolowanych ptaków, co zdradza ich obecność w okolicy. Umaszczenie ciemnoszare i niemal czarna czapeczka na głowie, silnie kontrastująca z białym policzkiem i gardłem. Pod okiem widnieje czarny „wąs”. W Polsce bardzo nieliczny ptak lęgowy, rzadko zimujący, podlegający ochronie całkowitej. Kormoran czarny (Phalacrocorax carbo) Duży, czarny ptak wodny. Odżywia się rybami i przystosowany jest do ich sprawnego zdobywania. Gnieździ się kolonijnie, w naszym regionie na szczytach drzew. Kos (Turdus merula) Najpospolitszy ptak leśny. Samiec charakterystycznie czarno umaszczony, z żółtym dziobem i obrączką oczną. Nie sposób go pomylić z żadnym innym gatunkiem. Pospolity i liczny w całym kraju, w górach dochodzi do górnej granicy lasu. Podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Kraska (Coracias garrulus) Bliski wymarcia ptak wielkości gołębia, o charakterystycznym pstrym, lazurowo- czerwonobrązowym upierzeniu, ciemnym dziobie i żółtawych nogach. Dzięki dość egzotycznemu umaszczeniu nie sposób pomylić jej z żadnym innym ptakiem. W Polsce występuje ok. 100 par lęgowych głównie na wschodzie kraju. Kraska podlega w Polsce ochronie ścisłej. Krogulec (Accipiter nisus) Mały ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), z długim ogonem i stosunkowo szerokimi skrzydłami. Samiec wyraźnie mniejszy od samicy, o charakterystycznym ubarwieniu. Prążki na piersi o rdzaworudym odcieniu, podbródek pomarańczoworudy, a tęczówki oczu jaskrawopomarańczowe są jego cechą charakterystyczną. W Polsce bardzo nieliczny ptak lęgowy i zimujący, podlegający ochronie całkowitej. Zuchwały i skuteczny łowca drobnych ptaków. Kruk (Corvus corax) Duży, dorównujący wielkością myszołowowi, czarny ptak z rodziny krukowatych. Na terenie całej Polski zasiedla głównie obszary leśne urozmaicone polami i łąkami. Wszystkożerny. Lelek (Caprimulgus europaeus) Niewielki ptak z rodziny lelkowatych (Caprimulgidae) zwany dawniej kozodojem. Charakterystyczne umaszczenie przypominające barwą i rysunkiem korę sprawia, że staje się on niewidoczny dla obserwatora. Samca podczas lotu można rozpoznać po kontrastowych białych plamach na końcu skrzydeł i ogona. Żuraw (Grus grus) Duży, większy od bociana, ptak z rzędu żurawiowych. Odzywa się donośnym klangorem. Zasiedla tereny podmokłe całego kraju poza terenami górskimi. W ostatnich latach zwiększa swoją liczebność, zwłaszcza na Warmii i Mazurach. Świergotek drzewny (Anthus trivialis) Niewielki ptak z rodziny pliszkowatych (Motacillidae), wyglądem zbliżony do świergotka łąkowego. Buduje gniazda i żeruje na ziemi, ale przesiaduje i śpiewa na drzewach. Jest wspaniałym śpiewakiem, a jego śpiew przypomina pieśń kanarka, stąd często zwany jest kanarkiem leśnym. W Polsce niezbyt liczny, szeroko rozpowszechniony ptak lęgowy, objęty ścisłą ochroną gatunkową.